Jubileum
[00:03] Introductie
Bavo Boutsen: Welkom bij een nieuwe podcast. Deze keer ga ik in gesprek met Karla Basselier, de CEO van Fedustria. Dat is de sectorale werkgeversorganisatie voor productiebedrijven uit de textiel-, hout- en meubelsector. Dag Karla.
Karla Basselier: Goedemiddag.
Bavo Boutsen: Mensen luisteren wanneer ze willen, maar op dit moment is het middag, dat klopt.
Karla Basselier: Dat was even een twijfel: is het nu goedemorgen of goedemiddag?
Bavo Boutsen: Dat is het voordeel, maar het is op dit moment middag. Jullie voeren dus als Fedustria al jaren campagne. Daar gaan we het over hebben. Dan die voordelen: waarom vinden jullie dat die gekend moeten zijn?
[00:37] De voordelen van bouwen met hout
Karla Basselier: Wel, als je bouwt, heb je direct een milieu-impact en dat is een negatieve milieu-impact. Maar als je bouwt met hout, heeft dat een positieve impact. En het zijn die voordelen die veel meer in de kijker moeten worden gezet. Bijvoorbeeld: als je bouwt met hout, dan heb je een CO₂-reductie ten opzichte van andere materialen, denk aan staal en beton. Hout slaat CO₂ op. Ook als dat hout verwerkt of gerecycleerd is, blijft die CO₂-captatie bestaan. Dus het eerste voordeel is die positieve milieu-impact. Maar het tweede punt: als je bouwt met hout, dan gaat het ook sneller. Dus we willen sneller bouwen. Iedereen zit altijd te klagen dat het zo traag gaat. Een laatste punt, dat ook belangrijk is, heeft allemaal te maken met lichter bouwen. Opnieuw heeft dat een kosteneffect. Denk aan optoppingen boven een gebouw bijvoorbeeld. Als je dat met hout doet, dan is dat ook een lichtere constructie. Er zijn dus sowieso heel veel voordelen. Maar dan komt waarschijnlijk ook de vraag: hoe komt het dat het nog zo weinig bekend is?
[01:58] Vooroordelen over hout
Bavo Boutsen: Inderdaad, dat was mijn volgende vraag.
Karla Basselier: Er zijn wat vooroordelen en die willen we wegwerken. Je krijgt vaak het verhaaltje van de drie biggetjes en het tweede biggetje, het varkentje, dat een huisje met hout bouwt en waarvan dat huisje kapotgaat. Als kind krijgen we eigenlijk al een beetje een vooroordeel mee, namelijk dat hout een negatieve impact heeft. Dat willen we weerleggen. Bovendien zijn er nog veel te veel onbekendheden. Er wordt te vaak de link gelegd dat bouwen met hout niet brandbestendig zou zijn. Hout wordt ook behandeld. En dan is er ook nog het idee dat water en hout geen goede combinatie zijn. Ook daar zijn opnieuw wetenschappelijke studies en oplossingen voor. Dus ik wil vooral praten over voordelen in plaats van vooroordelen.
[02:56] De rol van Fedustria
Bavo Boutsen: En waarom zijn jullie als federatie goed geplaatst om die boodschap te verkondigen?
Karla Basselier: Wel, in eerste instantie hebben wij de hele waardekolom van hout die wij vertegenwoordigen, gaande van de houtinvoerders tot de meubelfabrikanten. Dus de hele waardeketen zit bij ons. En wat wij belangrijk vinden in die waardeketen, is dat we dat duurzaam doen. Kijk bijvoorbeeld naar de houtinvoerders. Wij leggen hen boven op de belangrijke wetgeving ook bijkomende eisen op om ervoor te zorgen dat de strijd tegen ontbossing wordt aangegaan.
[03:29] Wetgeving en duurzaamheid
Bavo Boutsen: Want dat is inderdaad een punt. De klimaatvoordelen zijn er absoluut, maar het moet natuurlijk ook op een klimaatbewuste manier gebeuren. Spelen jullie daar een rol in om daarop toe te kijken?
Karla Basselier: Ja, toch wel. Enerzijds heb je de wetgeving die verstrengd is en daar staan wij achter. Op het einde van dit jaar zal een nieuw wettelijk kader op Europees vlak van kracht zijn. Dat heet de EUDR, de European Deforestation Regulation. Concreet houdt dat in dat bedrijven, ook onze bedrijven, verplicht zullen worden om een risicobeheerssysteem te hebben om de strijd aan te gaan tegen ontbossing. Dat is niet alleen de wetgeving respecteren, maar ook duurzaamheidseisen die zij moeten respecteren. Zij moeten dus kunnen aantonen dat het hout dat zij invoeren in België en Europa legaal én duurzaam is. Maar los van die wetgeving leggen wij nog bijkomende eisen op, namelijk een gedragscode, een code of conduct. Dus als je lid wil worden van de houtkolom binnen Fedustria als houtinvoerder, dan ga je die code of conduct moeten onderschrijven. Het zijn niet gewoon loze woorden of handtekeningen op papier. Nee, dat wordt echt gecontroleerd en geverifieerd. Dat doen we omdat we het belangrijk vinden dat wij als federatie samen met onze leden de strijd tegen ontbossing voeren.
[04:52] Van EUTR naar EUDR
Bavo Boutsen: Want het is dus niet zo dat die wetgeving uit Europa nu de eerste stap is die daarin gezet wordt. Het is al jaren aan de gang, maar dit is een nieuwe belangrijke formalisering van die strijd.
Karla Basselier: Ja. Er bestaat op Europees vlak al jaren een wetgevend kader: de EUTR, de European Timber Regulation. Dat verplicht houtinvoerders om de legaliteit van hout te kunnen aantonen. Maar dat is puur een wettelijk kader. Nu gaan we een stapje verder. Ze zullen ook de duurzaamheidseisen moeten vervullen, daarover moeten rapporteren en binnen hun bedrijf een hele managementstructuur moeten hebben om die risico’s te verlagen. Stel dat je hout invoert, dan moet je kunnen aantonen uit welk bos en zelfs van welke stam dat hout afkomstig is. Dus het gaat een stukje verder dan puur een wettelijk kader. Daarbovenop leggen wij dan nog een bijkomende saus van eisen, zijnde die gedragscode.
[05:50] Waarom dit nu belangrijk is
Bavo Boutsen: Als we teruggaan naar het initiële verhaal dat bouwen met hout heel wat voordelen heeft: waarom is het belangrijk dat we net nu die boodschap verkondigen? Ook in de algemene economische context van het moment, die uiteraard niet zo evident is.
Karla Basselier: Bezig zijn met decarbonisatie maakt hout tot een interessant bouwproduct, een biogebaseerd product, om die CO₂-impact te verlagen. Daar hebben we eigenlijk een uniek product. Anderzijds heb je volledig gelijk als je spreekt over de economische context, die moeilijk is. Onze bedrijven opereren internationaal en we voelen dat de omzetcijfers een stuk aan het dalen zijn. Meer en meer zien we bijvoorbeeld dat hout wordt ingevoerd vanuit China. Maar ook dat meubelfabrikanten, in plaats van hier lokaal te produceren, kiezen voor de invoer van producten. Er staat dus wel wat druk op de ketel. Vandaar ons pleidooi om veel meer hout te gebruiken, bijvoorbeeld als product om in de bouw circulaire doelstellingen na te streven, maar natuurlijk ook om onze business te verhogen.
[07:05] België en Nederland
Karla Basselier: Nederland heeft daar al stappen verder in gezet. Als je kijkt naar nieuwbouw, dan merk je dat ongeveer één op de vijf huizen, dus zo’n 20%, volledig in hout wordt geconstrueerd. Wij zitten eigenlijk maar tussen 8 en 11%.
[07:30] België kan leren van Nederland
Bavo Boutsen: Ik zou dat heel even associëren met Scandinavische landen, maar daar ook wellicht.
Karla Basselier: Dat is al aan het zakken. Binnen Europa kijk je heel snel naar die Scandinavische landen, ook Duitsland. Maar als je kijkt naar onze echte buurlanden, dan hebben we toch heel veel lessen te leren van Nederland. We komen, zoals Nederland, ook een beetje in een wooncrisis. Niet dat ik wil zeggen dat dat een opportuniteit is voor ons, maar het is wel een manier of een opportuniteit om na te denken over hoe we slimmer en sneller kunnen bouwen, en dat dan ook nog met een positieve milieu-impact. Daar moet hout eigenlijk een heel centrale plaats in krijgen. Vandaar ook onze ambitie als federatie om houtbouwers samen te brengen in het najaar of begin volgend jaar. Zoals Nederland een houtpact heeft gesloten in 2021, willen wij dat ook in België doen. Enerzijds zal dat helpen om de rendabiliteit van onze bedrijven te verhogen, maar het zal ook die positieve milieu-impact hebben. Die spelers allemaal samenbrengen is tot op heden in België te weinig gebeurd.
[08:36] Onderzoek naar de impact van hout op ons welzijn
Bavo Boutsen: Ik hoor eigenlijk allemaal argumenten vóór bouwen met hout. Er is nog een nieuw argument bijgekomen, en daar hebben jullie voor gezorgd. Er is namelijk een onderzoek geweest dat bouwen met hout, of omgeven zijn door hout, een positieve impact heeft op ons welzijn. Dat is dankzij jullie wetenschappelijk bewezen. Daar moeten we het even dieper over hebben. Hoe is het idee ontstaan om daar een studie rond te doen? Dat lijkt misschien ver af te staan van waar jullie voor staan als Fedustria, maar dat blijkt dus niet zo te zijn.
Karla Basselier: Wel, intuïtief gaan we al snel naar het bos om te ontspannen of een wandeling te maken met de familie. Vanuit die intuïtieve gedachte kwam bij ons de vraag: waarom kiezen mensen eigenlijk voor hout in hun interieur of voor houtproducten in hun interieur? Zou dat een positieve impact hebben op je welbehagen, op je emotionaliteit? Vanuit die intuïtieve vraag hebben we gedacht: kunnen we dat wetenschappelijk onderbouwen? We zijn daarvoor in zee gegaan met Steven Laureys. Dat is een neurowetenschapper die professor is aan de Université Laval in Canada en ook aan de Universiteit van Luik. Hij was wel getriggerd door die vraag en zei: “Ik wil dat wel wetenschappelijk onderzoeken.” Dat hebben we dan samen gedaan met het neurowetenschappelijk onderzoekscentrum Neurensics in Nederland.
[10:06] Een objectieve wetenschappelijke studie
Bavo Boutsen: Dat is een behoorlijk risico. Ik weet natuurlijk wat er uit de studie is gekomen, maar was het een evident idee om dat binnen jullie organisatie te doen, of was daar toch wat overtuigingswerk voor nodig?
Karla Basselier: Er was wel wat overtuigingswerk nodig. Los van de intuïtieve positieve verwachting die we misschien hadden, waren er heel wat mensen die zich afvroegen: jullie starten zo’n studie, dat kost budget, maar wat als de resultaten niet positief zijn? We hebben toen gezegd: het is een objectieve studie. We willen gewoon weten hoe het zit. Weten is meten, dus we moeten dat wetenschappelijk onderbouwen. Als hout een duurzaam, maar ook emotioneel positief product blijkt te zijn, dan kunnen we daarmee verder. En als de resultaten niet positief zijn, dan weten we dat ook.
[10:54] Opzet van het onderzoek
Bavo Boutsen: Als we dan concreet naar de studie gaan: hoe is die opgezet? Wat hebben jullie precies gedaan?
Karla Basselier: Er waren 24 mensen die deel uitmaakten van ons testpubliek. Wat speciaal en uniek is aan deze studie, is dat zij een MRI-scan hebben ondergaan. Concreet betekent dat dat we zijn gaan kijken naar de hersenactiviteit. Dat is verschillend van andere wetenschappelijke studies, want er bestaan al diverse studies over hout en de impact ervan op het welbehagen, maar die vertrekken vooral vanuit de vraag aan mensen wat ze zien en wat dat met hen doet.
[11:36] Hersenactiviteit meten
Bavo Boutsen: En jullie wilden echt in de data kijken wat er in de hersenen gebeurt.
Karla Basselier: Ja. We wilden kijken welke activiteit in de hersenen wordt gemeten zonder dat de mensen zich daar zelf bewust van zijn. We hebben daarvoor gewerkt met drie soorten materialen: hout, beton en kunststof. Daarnaast hadden we vier verschillende interieurs: een slaapkamer, een woonkamer, een klaslokaal, een bureau en een ziekenhuis. Die werden telkens aangekleed met producten uit hout, beton of kunststof.
[12:21] Resultaten van de studie
Bavo Boutsen: Om het verschil heel duidelijk te kunnen maken.
Karla Basselier: Inderdaad. De mensen werden onderworpen aan een MRI-scan en moesten tussendoor ook bepaalde taken uitvoeren. Op die manier konden we zien welke hersenactiviteit werd gemeten. Wat hebben we vastgesteld? Als je kijkt naar de drie verschillende materialen, dan zie je dat hout eerder positieve gevoelens oproept, terwijl beton eerder negatieve gevoelens met zich meebrengt. Hetzelfde geldt voor kunststof. We wisten dus dat hout, in vergelijking met andere materialen, een positievere impact heeft op de hersenactiviteit en op het welbehagen van mensen. Daarna zijn we gaan kijken wat dat betekent in de verschillende leefruimtes. In een woonkamer creëerde hout bijvoorbeeld een positievere emotionaliteit en een grotere bereidheid om conflicten op te lossen. Dat is natuurlijk altijd fijn thuis. In een klaslokaal zijn cognitieve functies belangrijk, zoals oplossingsgericht denken. Wel, in een houten interieur of een interieur dat met hout is opgebouwd, zagen we effectief die hersenactiviteit. Dat betekent meer oplossingsgericht denken en een sterkere activatie van cognitieve functies. Wat ook interessant was, is het ziekenhuis. Daarbij denk je al snel aan een steriele, witte omgeving.
[13:48] Hout in ziekenhuizen
Bavo Boutsen: Ja, absoluut.
Karla Basselier: Maar als je in een ziekenhuis de kamer van een patiënt aankleedt met houten elementen of een houtlook, dan creëert dat minder stress en minder irritatie. Dat helpt uiteraard in die context. Je wil uiteindelijk snel genezen in een ziekenhuis. Ook daar heeft hout dus een positieve impact op ons brein. Onze hersenen houden van hout.
[14:21] Van onderzoek naar praktijk
Bavo Boutsen: Dat is eigenlijk het absoluut gedroomde resultaat. Beter kon haast niet.
Karla Basselier: Inderdaad, en het is ook nog eens wetenschappelijk onderbouwd. Nu is het aan ons om met die resultaten aan de slag te gaan.
[14:32] De volgende stappen
Bavo Boutsen: Wat betekent dat concreet? Wat gaan jullie nu met die resultaten doen?
Karla Basselier: Twee zaken. Enerzijds vinden we het belangrijk om de studie en de resultaten veel bekender te maken bij architecten en interieurarchitecten. Zij hebben natuurlijk een belangrijke voorschrijvende rol. Zij bepalen uiteindelijk hoe een woning gebouwd en ingericht wordt. Dat is dus een belangrijke doelgroep. Anderzijds willen we ook de overheid betrekken. De overheid is een belangrijke promotor, maar ook zelf een bouwheer die aanbestedingen uitschrijft. Daarom vinden we het belangrijk om ook de overheid mee te krijgen en hout meer te laten gebruiken in openbare aanbestedingen. We hebben daarbij een doelstelling van 20% naar voren geschoven, omdat we dat voorbeeld ook in Nederland zien. Dus twee doelgroepen: het beleid enerzijds en de voorschrijvers anderzijds.
[15:33] Reactie van de overheid
Bavo Boutsen: En als we kijken naar de beleidsmakers: is er al tractie te voelen voor die boodschap? Wordt er voorlopig al gereageerd?
Karla Basselier: Ja, toch wel. In de eerste plaats is de overheid zich niet altijd bewust van de impact die hout heeft. Dus die sensibilisering is goed. Anderzijds merk je wel snel dat de overheid zelf begint na te denken: houden wij in onze overheidsaanbestedingen voldoende rekening met het duurzaamheidsaspect van hout? Met die CO₂-captatie? Maar anderzijds ook: kunnen wij er effectief voor zorgen dat het ons personeel, onze mensen op de werkvloer, helpt?
[16:18] Het ideale scenario
Bavo Boutsen: En dat zou eigenlijk het ideale scenario zijn.
Karla Basselier: Dat is het ideale scenario, ja.
[16:21] Samenwerking met andere organisaties
Bavo Boutsen: Jullie doen dat natuurlijk niet alleen. Wie zijn de andere partners die mee in dit verhaal zijn getrokken om die boodschap meer te verspreiden?
Karla Basselier: Sowieso zijn er andere federaties binnen het Belgische landschap die belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan de Belgische Houtconfederatie. FABA is een andere. Dat is eigenlijk de organisatie voor alle aanbesteders in België. Maar we willen ook samenwerken met de Bouwfederatie zelf. Ik denk bijvoorbeeld aan Embuild. Voor ons is die studie uitgevoerd als Fedustria, maar het is wel belangrijk om die zo breed mogelijk te kunnen uitrollen, zodat we het resultaat zoveel mogelijk ook in het dagelijks leven zien.
[17:05] Het begin van een breder verhaal
Bavo Boutsen: Het is eigenlijk nog maar het begin van het verhaal voor jullie, voor deze campagne en dus voor het bredere doel dat ermee gediend wordt.
Karla Basselier: Ja, zeker en vast. Je voelt dat, als je naar die cijfers kijkt, er nog een gigantische opportuniteit is om hout veel meer bekend te maken en die vooroordelen weg te nemen. We hebben ook een positief verhaal te vertellen. We weten nu wetenschappelijk dat hout een positieve impact heeft op ons welbehagen. Dus we moeten dat veel meer in de verf zetten. We willen weg van die vooroordelen. Ik hoop echt dat we op termijn kunnen komen tot zo’n pact met de overheid, omdat die overheid daar, zoals ik daarnet ook zei, een heel belangrijke rol in speelt. We hebben samen met de Vlaamse overheid, met de Vlaamse Regering en met minister Brouns een Vlaamse Green Deal Hout kunnen sluiten. Daar voel je echt tractie om, los van het gebruik van hout, ook veel meer na te denken over lokale waardeketens. Bijvoorbeeld: wat doen wij met hout uit Vlaamse bossen? Wat doen we bijvoorbeeld met stormhout? Wordt dat niet te veel uitgevoerd? Dat is een problematiek die ook speelt. Het wordt te snel uitgevoerd naar China bijvoorbeeld. Die tractie is er wel, maar we zitten nog niet op kruissnelheid. Daarvoor is die studie ook een interessante hefboom.
[18:27] Afsluiting
Bavo Boutsen: Dat lijkt mij heel mooi om op af te sluiten. Jullie weten duidelijk heel goed wat jullie doen en vooral leveren jullie heel relevant werk dat nog lang niet af is. Voor de hele houtsector, maar zoals duidelijk is geworden uit het hele onderzoek, kunnen wij daar allemaal alleen maar wel bij varen. Mag ik je heel erg danken voor dit gesprek. En wat mij betreft: bedankt voor het luisteren.
