Platform over bouw en ontwikkeling in de zorg in Nederland en België
Duurzaam had vroeger de betekenis dat het heel lang meegaat. En dat is nu gebeurd met het voormalig zustergebouw Theresia in het Annapark in Venray, dat getransformeerd is tot een luxe woonzorggebouw. Een gebouw kan haar leven enkel verlengen als het geschikt wordt gemaakt voor toekomstige bewoners. Bij elk monument is het spannend of de commissies meegaan met de wensen van de bewoners of zich juist vastklampen aan het bestaande gebouw, waarbij niets mag worden veranderd.
De wensen van de toekomstige bewoners met een zorgvraag wijken behoorlijk af van de voormalige bewoners: verpleegsters die op eenpersoonskamers woonden om katholieke vrouwen met een psychische stoornis te begeleiden en verzorgen.
Voor zorgorganisatie Domus Valuas en haar architect was het van groot belang dat op de verdiepingen de gang middenin werd verplaatst naar de noordgevel, om luxe appartementen te kunnen maken met uitzicht op het park. Op de dakverdieping moesten bovendien grotere dakkapellen komen, zodat de toekomstige bewoners niet het gevoel zouden krijgen op een zolderverdieping te wonen. Dat leidde voor architectenbureau Driessen Architectuur voor verschillende discussies met de commissies. Het vergroten van de dakkapellen was bijvoorbeeld een moeilijk punt, omdat de bestaande gevels dan zouden wijzigen. Maar het bureau heeft ervoor gezorgd dat op alle verdiepingen mooie royale appartementen zijn gekomen. Het architectenbureau kent het Annapark heel goed, omdat haar kantoor er is gevestigd.
Bijzonder aan dit monument was dat het voormalige zusterhuis toch op een eenvoudige wijze te transformeren was tot luxe woonzorggebouw. De voormalige woonverdiepingen bleven, alleen ging het aantal eenheden van 120 naar 35. Op de begane grond met haar hoge ronde ramen bevonden zich de algemene ruimtes voor de zusters: de eetzaal, woonkamer en leslokalen. Ook dit bleef, met een (open) keuken, woonkamer en bibliotheek, maar dan in een huiselijke luxe sfeer.
Veel gebouwen uit het begin van de 20ste eeuw zijn met veel aandacht en liefde ontworpen en blijven daardoor hun waarde behouden, wanneer je ze vergelijkt met de zorgflats uit de jaren ’60 en ’70 waar het draaide om functionaliteit en budgetten. Daarnaast verouderen monumenten vaak mooi, terwijl de zorgflats met hun openbare ruimten er binnen enkele jaren troosteloos uitzagen.
Om deze transformatie te begrijpen, is het belangrijk om terug te kijken naar de oorsprong van het Annapark en de rol van de Zusters van Liefde. In 1909 kochten zij 45 hectare stuifduinen ten noorden van Venray en lieten zij een ontwerp maken voor twaalf gebouwen, met elk een eigen tuin. Verder waren er nog dienstgebouwen, dokterswoningen en een hoofdgebouw met kapel en mortuarium ingebed in een groen park. Het zusterhuis Theresia werd pas in 1931 gebouwd en werd zwaar getroffen in de oorlog, maar in 1950 hersteld en uitgebreid.
Uiteindelijk was het één van de mooiste psychiatrische inrichtingen van het land: het Sint Annagesticht, ‘Geneeskundige inrichting voor R.K. vrouwelijke Krankzinnigen’.
De schoonheid van de Geneeskundige inrichting zat voor een belangrijk deel in het samengaan van natuur en gebouwen. Naast de statige gebouwen in het park was er ook een eigen boerderij met veestapel, tuinderij, slagerij, bakkerij, water- en stroomvoorziening en functioneerde het als een geheel zelfvoorzienende gemeenschap. Eind jaren zestig had Annapark een capaciteit van zo’n zevenhonderd patiënten. De psychiatrische zorg was de grootste werkgever in Venray.
De verwachte vermindering van het aantal patiënten en de visie om cliënten zoveel mogelijk in gewone woonwijken te huisvesten, leidde in 1993 tot de sluiting. De toekomstvisie en enorme inzet van Renschdael Groep echter hebben ervoor gezorgd dat er nu op het Annapark weer wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Er is flink geïnvesteerd om het waardevolle park te behouden. De rijkdom van het Annapark zit in de bijzondere combinatie van monumentale gebouwen tussen de bossen en de reliëfrijke stuifduinen met hun majestueuze lanen.
Elk raam van de appartementen in het Theresiagebouw is een prachtig groen plaatje voor de bewoners. De nieuwe bewoners ervaren de natuur als een vanzelfsprekend onderdeel van het woongenot in luxe huiselijke sfeer. En ook vanuit de woonkamer en open keuken is het genieten van de omgeving. Op het lange grote terras aan de zuidkant van het gebouw kunnen bewoners terecht om samen te dineren, een goed glas wijn te drinken of gewoon te genieten van het moment. Rondom het gebouw zijn er wandelpaden, een jeu de boules baan en sfeervolle plekken die aansluiten op de groenstructuur van het Annapark. Het park zelf verleidt de bewoners om rond te lopen in de lanen langs de schapen en stil te staan voor het beeld van Jezus.
Verleden en toekomst zijn door interieurarchitect DMD Amsterdam ook teruggebracht in het interieur. De architect heeft met oog voor detail de geschiedenis van het monument gerespecteerd, maar tegelijk ook gekozen voor eigentijdse luxe. Het karakter van het oorspronkelijke zusterhuis is bewaard gebleven in de hoge ruimtes, ornamenten en zichtlijnen. Er zijn nu zoveel sfeervolle plekken voor de bewoners waar verleden, toekomst en natuur samenkomen, zoals de open keuken, woonkamer, het grote terras, de jeu de boules baan en de prachtige lanen in het park, maar ook in het comfort van hun luxe appartement.
Niet slopen betekent geen energie verspillen. Maar ook: enkel nieuwe materialen toevoegen die toekomstige waarde geven aan het bestaande pand. Bijvoorbeeld de nieuwe deuren waren nodig voor een rolstoelvriendelijk gebouw. De bestaande trap – ontworpen in art deco stijl – is zelfs de inspiratiebron geweest voor de interieurarchitect en doorgezet in het gehele interieur. Inclusief de nieuwe deuren, vloeren en gekozen materialen en kleuren. Zelfs het logo van Domus Valuas is verwerkt in de glazen schuifdeuren.
De beelden van duurzaamheid zijn nog veel te vaak futuristische woontorens middenin de stad met bomen op de balkons en begroeide groene gevels. De Renschdael Groep laat echter echte duurzaamheid zien door verleden en toekomst te omarmen en met veel enthousiasme de statige panden en eeuwenoude bomen een prachtige toekomst te geven.
Feiten en cijfers
Jubileum
