Platform over bouw en ontwikkeling in de zorg in Nederland en België
Hoge klant- en gebruikerstevredenheid voor nieuwe duurzame en mensgerichte zorgprojecten
Met het ontwerp voor een volledig houten zorggebouw in Breda, dat in mei 2026 wordt opgeleverd, heeft de Eindhovense vestiging van KAW zichzelf opnieuw bewezen als een zorgpionier die duurzaamheid combineert met een mensgerichte visie. Eerder liet het architectenbureau met het innovatieve zorgbuurtschap De Nieuwe Hoeven nabij Schaijk (dat binnenkort wegens succes wordt uitgebreid) en ‘Wij zijn Zuiderschans’ in Den Bosch al zien toekomstbestendige zorggebouwen te kunnen bouwen waarin de bewoners zich vrij en tegelijk geborgen voelen. Plekken waar verbinding centraal staat en de wijk ook welkom is (en van profiteert). Met deze, maar ook met haar andere zorgprojecten, scoort KAW hoog op klant- en gebruikerstevredenheid.
De urgentie voor zorggebouwen in het algemeen, maar speciaal voor plekken voor mensen met dementie – zoals de drie projecten hierboven – is hoog. Door de vergrijzing en een flink tekort aan zorgplekken en -personeel blijven ook senioren met dementie vaak langer thuis wonen dan gewenst. Daarnaast groeit het aantal mensen dat lijdt aan dementie jaarlijks tot naar verwachting 500.000 mensen in 2040. Dementievriendelijke gebouwen zijn daarmee niet alleen essentieel voor de doelgroep, maar ook voor het functioneren van onze maatschappij.
Misschien wel het bijzonderste project is De Nieuwe Hoeven in Schaijk. Hier ontwierp en bouwde KAW in nauwe samenwerking met Brabant Zorg en midden in de bos- en heidenatuur een tiental kleinschalige woonzorggebouwen voor mensen met dementie. Bij de ingang staat een fraaie, houten en lichte open buurtschuur met grote raampartijen waar je kunt eten, een boodschapje doen en waar sportieve en culturele activiteiten plaatsvinden. Een herkenningspunt ook. En dat alles in een enorme binnentuin met kronkelpaadjes, mooie bomen, geitjes en straks ook varkens. Daaromheen bos (inclusief een voedselbos met plukroute), hei en een restaurant in een oude hooischuur. Natuurlijke houten lage schapenhekjes sturen de bewoners onbewust in de juiste richting.
De Nieuwe Hoeven is door en door duurzaam en volledig door KAW ontworpen met het oog op het welzijn van de bewoners. Architect Stijn Heesbeen: “Zo stimuleren we bewoners om naar buiten te gaan, zonlicht te vangen en in alle vrijheid te bewegen. Bijvoorbeeld door mee te helpen bij het tuinonderhoud.” Bewoonster Marise op ten Berg kun je overal op De Nieuwe Hoeven tegenkomen. “Die maakt zo’n vijftigduizend stappen per dag”, vertelt haar partner Ingrid Verhoeven. “Dat kan nu gelukkig in alle veiligheid, omdat er zoveel ruimte is om te dwalen. Marise voelt zich daardoor veel beter. Dat is het belangrijkste voor mij, al ben ik zelf ook blij met de nieuwbouw. In de oudbouw en in vorige verpleeghuizen piepte Marise er regelmatig tussenuit, met alle gevaren van dien. Dan kon ik haar na uren zoeken kletsnat van de regen ophalen in Schaijk.”
Verhoeven: “Verder is het fijn dat er zoveel activiteiten zijn. Muziek en dans in het buurthuis bijvoorbeeld of vrijwilligers die met gasten op een duofiets even de natuur in trekken. Daarnaast zijn we content met het personeel. Door de nieuwe kleinschalige opzet kennen de verzorgers hun gasten door en door. Het is net een klein dorp geworden.” Ook de werknemers van Nieuwe Hoeven zijn tevreden. Jeanne van der Wielen werkt hier nu 41 jaar. Eerst in de oudbouw (een groot gesloten gebouw, red.) en nu hier. Ze vertelt: “Als je aankomt, voelt het net alsof je op vakantie bent met dat mooie groen, die kronkelende wandelpaden, de terrasjes en de dieren. Het oogt en voelt rustig. Dat doet wat met de mensen met wie je werkt, maar ook met ons.”
Niet dat ze gerust was op de overgang van oud naar nieuw gebouw. “Ik was bang dat we de hele tijd achter onze gasten aan moesten lopen of dat we ze kwijt zouden raken, maar dat verloopt goed.” ¶ Heesbeen: “Door de goed gepositioneerde entrees, buitenterrassen en duidelijke zichtlijnen ontstaat zicht op elkaar (bewoners en werknemers, red.) en de andere huisjes, wat een veilig gevoel geeft. Dit project markeert een transformatie in de zorg. De locatie is helemaal geopend naar buiten. We hebben de natuur uitgangspunt gemaakt van ons ontwerp en de bewoners er intensief bij betrokken. De vraag ‘Zou je het thuis ook zo willen of doen?’, stond centraal. Het is prachtig om te zien hoe het buurtschap tot leven is gekomen.” De wachtlijst voor De Nieuwe Hoeven is inmiddels lang, net als de lijst voor wie hier wil werken. “Verder komen er binnenkort twee zorggebouwen bij voor Korsakov-patiënten.”
Zuiderschans in Den Bosch is een ander mooi voorbeeld van KAW’s toekomstbestendige zorgarchitectuur. Het zorgproject dat zij samen met wooncorporatie Zayaz en zorgorganisatie Van Neynsel bedacht, combineert sociale huurappartementen voor 65-plussers met zorgwoningen voor mensen met dementie. Kastelijn, een van Heesbeens collega’s in Eindhoven: “Zuiderschans is volledig ingericht op het maken van contact en verbinding in een vrije, maar ook veilige omgeving. Zo komt de voordeur van de bewoners uit op het algemene plein met sociaal-culturele voorzieningen. Daar is altijd wat te beleven. In Zuiderschans wonen daarnaast buurtverbinders. Dit zijn gewone bewoners die zich twee dagdelen per week inzetten voor hun buren die zorg nodig hebben. De druk op zorgpersoneel vermindert hierdoor en tegelijkertijd werken de buurtverbinders aan cohesie.” Zuiderschans is daarmee een sociaal en verantwoord stukje stad geworden.
Bewoners, opdrachtgevers, maar ook de omwonenden (die KAW zoals altijd betrok bij haar ontwerp) zijn content. Kastelijn: “Ze geven bijvoorbeeld aan blij te zijn met de keuze van materiaal en detaillering die het ontwerp fris en rijk maakt. Vanaf elke hoek en afstand past het gebouw in de omgeving en voegt het iets toe.” Met als inspiratie De Bossche School en een knipoog naar de jaren zeventig architectuur wist KAW een hedendaags gebouw te ontwerpen. De buitenkant is stedelijk, terwijl binnen beschermde en beschutte plekken zijn waar ook getuinierd kan worden. Ook bijzonder is dat de buurt altijd welkom is op het overdekte plein met voorzieningen. “Dat is inmiddels een ware ontmoetingsplek geworden.”
Het nieuwe zorggebouw in Breda dat KAW ontwierp voor zorgaanbieder Thebe ten slotte krijgt 42 zorgappartementen voor mensen met dementie en wordt volledig uitgevoerd in hout, wat de CO2-uitstoot verlaagt en de ecologische voetafdruk minimaliseert. De slimme oriëntatie van het gebouw, ontworpen vanuit de passiefhuis-principes, zorgt ervoor dat bewoners het hele jaar door kunnen profiteren van de natuurlijke zonnewarmte, terwijl diepe overstekken in de zomer voor schaduw zorgen en het gebruik van airconditioning overbodig maken. Dit energiezuinige ontwerp maakt gebruik van houtvezelisolatie en een decentrale warmtepomp, waardoor de energiebehoefte verder wordt gereduceerd.
Het zorgcentrum bevat onder andere een huiskamer die uitkijkt op de reuring in de buurt en een tuingerichte huiskamer voor rust. Ook het dakterras brengt bewoners samen. Folkert Hofstra, architect bij KAW in Eindhoven: “Thuis, in een veilige en rustige context, maar zonder afgesloten te zijn van de buurt en lekker buiten. Bewoners kunnen met hun detector natuurlijk ook zelf te allen tijde het gebouw verlaten.”
Ook bij dit zorgproject, is de opdrachtgever tevreden. Johan Loeffen, adviseur vastgoed bij Thebe: “KAW heeft volgens onze wensen en binnen alle kaders van wetgeving een doelmatig ontwerp gemaakt. Door een bijzonder middendeel met buitenruimten is het een gebouw met uitstraling geworden. Er is goed geluisterd en onze wensen zijn mooi vertaald in het ontwerp.”
Bij het ontwerp van bovenstaande, maar ook andere projecten maakte KAW gebruik van de inzichten die zijn opgedaan tijdens het maken van de toolkit Dementievriendelijk Wonen (samen met Alzheimer Nederland en in opdracht van seniorenhuisvester Woonzorg Nederland). Dit toegankelijke document vol adviezen, illustraties en tips biedt praktische handvatten voor bijvoorbeeld ontwikkelaars, woningcorporaties en complexbeheerders om de woonomgeving beter af te stemmen op de behoeften van mensen met dementie.
Jubileum
