Platform over bouw en ontwikkeling in de zorg in Nederland en België
Kwalitatieve en veilige zorg bieden aan patiënten, bewoners en bezorgers. Dat is de missie van elke zorginstelling. En ook het creëren van een moderne en veilige werkplek voor de eigen zorgmedewerkers staat in de zorgsector hoog op de agenda. Dankzij de inzet van slimme technologie – van virtuele zorgassistenten tot digitale toegangscontrole – wordt dit doel almaar beter gerealiseerd. Welke nieuwe tools zijn vandaag aan een opmars bezig?
In de zorgsector zien specialisten een toenemende en complexere zorgvraag, stijgende zorgkosten, een vergrijzende populatie (ook bij zorgmedewerkers!) en hoge administratieve lasten. De uitdagingen zijn dus enorm, en binnen de sector is het letterlijk en figuurlijk alle hens aan dek om deze uitdagingen efficiënt aan te pakken.
Als we focussen op de Vlaamse zorgsector, stelde het Vlaams Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO) in het voorjaar van 2024 de proeftuin ‘Technologie voor werkbaar werk in de zorg- en welzijnssectoren’ voor. Met steun van de Vlaamse Regering zetten Vlaamse onderzoeksinstellingen pilotprojecten op voor een toekomstbestendige werkomgeving in de zorg. In dit project – dat tot eind 2026 loopt – staan de onderzoeksinstellingen Flanders Make en imec samen met de hogescholen Thomas More, PXL en UCLL in voor de uitvoering van deze proeftuin. Binnen het project bouwen zij technologiedemonstratoren en verspreiden ze hun inzichten via communicatiecampagnes en evenementen. Daarnaast worden er minstens vijf pilotprojecten opgestart binnen diverse Vlaamse zorginstellingen. De nadruk ligt hierbij op sectoren zoals kinderopvang, jeugdhulp, ouderenzorg en zorg voor mensen met een beperking.
Vandaag zetten onderzoeks- en zorginstellingen zich volop in voor de ontwikkeling van innovatieve technologieën die de werkomstandigheden in de zorgsector verbeteren. Een greep uit de inspirerende praktijkcases:
• Stressmonitoring (UGent-imec): met behulp van een wearable device worden fysieke stresssignalen zoals een verhoogde hartslag of aanhoudende hoofdpijn systematisch in kaart gebracht. Door deze gegevens over een langere periode te analyseren, kunnen zorgverleners gerichter werken aan stressmanagement.
• VR-bril als opleidingsinstrument om klinisch redeneren aan te leren (PXL): via deze technologie kan een patiënt die een minder mobiele toekomst tegemoet gaat, stapsgewijs voorbereid worden op zijn toekomstige beperkingen. Een zorgverlener of lesgever kan zelf ondervinden wat het is om hoogsensitief te zijn. Of denk aan een professional die zich met woningaanpassingen bezighoudt: hij of zij kan virtueel door een huis bewegen, bijvoorbeeld als rolstoelgebruiker.
• Lichte exoskeletten (Thomas More): zowel zorgmedewerkers als patiënten profiteren van lichaamsondersteunende exoskeletten, die gemotoriseerd of passief kunnen zijn. In de praktijk gaat het om een actieve elleboogbrace, een handondersteuning of een stabiliserend schouderharnas dat extra bewegingsvrijheid biedt.
• Patiëntenrevalidatie via VR en bijhorende loopband (UCLL): dankzij deze technologie wordt de revalidatie na een verlamming efficiënter en veiliger. Patiënten oefenen in een gecontroleerde omgeving met een VR-bril en loopband, waarbij ze opdrachten uitvoeren die hun herstel bevorderen. Dit verlicht de werkdruk van kinesisten en maakt het revalidatieproces toegankelijker.
• Ergonomiemonitoring in realtime via sensoren of beelden (Flanders Make): tijdrovende fysieke observatiemethodes om fysieke belasting bij zorgmedewerkers te beoordelen, wordt vervangen door off- en online risicobeoordelingsmethodes en software voor het ergonomisch ontwerpen van werkposten.
Naast deze innovaties worden ook andere technologische hulpmiddelen verder verfijnd, zoals intuïtieve elektrische rij-ondersteuning voor zowel actieve staliften als passieve tilliften. Zo evolueren hulpmiddelen steeds meer naar oplossingen op maat van de zorgverlener.
De bovenstaande voorbeelden tonen duidelijk aan dat slimme technologie een belangrijke meerwaarde biedt op het vlak van comfort van patiënten en bewoners in zorginstellingen. Binnenkort is het wellicht niet meer weg te denken: systemen waarmee een rusthuisbewoner of ziekenhuispatiënt met een simpele spraakopdracht of via een app verlichting, verwarming en zonwering kan bedienen.
Voor mensen met een beperkte mobiliteit betekent dit een enorme toename in hun zelfstandigheid en levenskwaliteit.
Een ander praktijkvoorbeeld zijn slimme bedden, uitgerust met sensoren die het comfort verbeteren door automatisch de juiste lighouding aan te nemen. Deze bedden monitoren ook continu vitale functies zoals hartslag en ademhaling, waardoor medische specialisten en zorgmedewerkers afwijkingen sneller opsporen. En ook in assistentiewoningen zorgen innovatieve toestellen en apparaten voor extra ondersteuning van bewoners in hun dagelijkse activiteiten. Zo zijn er slimme koelkasten die boodschappenlijsten genereren of spraakgestuurde apparaten die herinneringen geven voor medicatie-inname.
Zoals we in de inleiding van dit artikel al vermeldden, is en blijft de hoge werkdruk bij personeel in zorginstellingen – zowel in Nederland als België – een nijpend probleem. Waarom die werkdruk niet verlichten via technologie die taken kan automatiseren en efficiënter maakt? Zo zijn er geavanceerde trackingsystemen waarmee je medische apparatuur en hulpmiddelen eenvoudig kunt lokaliseren. Dit bespaart kostbare tijd en voorkomt frustratie bij zorgmedewerkers. Daarnaast is er de toenemende trend om elektronische patiëntendossiers te koppelen aan realtime monitoringsystemen. Hierdoor hebben medewerkers altijd een actueel overzicht van de gezondheidstoestand van een bewoner of patiënt. Dit maakt niet alleen het werk efficiënter, maar minimaliseert ook de kans op fouten.
Ook in operatiekamers zorgt nieuwe technologie voor een nieuwe manier van werken. De inzet van chirurgische robots verhoogt niet alleen de nauwkeurigheid bij medische ingrepen, maar versnelt ook het herstel van patiënten.
In een zorginstelling is de veiligheid van bewoners, patiënten, bezoekers en medewerkers een dagelijkse prioriteit. Opnieuw een thema waar technologische innovatie steeds meer een sturende rol speelt. Neem bijvoorbeeld sensoren die automatisch een alarm slaan als iemand valt. Dit kan letterlijk van levensbelang zijn, vooral in woonzorgcentra waar een valpartij ernstige gevolgen kan hebben. Dankzij deze systemen kan het zorgpersoneel snel ingrijpen en verdere complicaties voorkomen.
Ook toegangscontrole speelt een grote rol. Slimme badges of gezichtsherkenning zorgen ervoor dat alleen bevoegde personen bepaalde ruimtes binnenkomen, zoals een medicijnkast of operatiekamer. Dit voorkomt ongelukken en verhoogt de veiligheid voor iedereen. Brandveiligheid is een ander punt waar technologie het verschil maakt. Moderne rookmelders gaan verder dan alleen rook detecteren; ze meten ook de luchtkwaliteit en temperatuur en sturen die informatie direct door naar een centrale meldkamer. Zo kunnen medewerkers meteen actie ondernemen als dat nodig is. En dan is er nog infectiepreventie, iets waar we ons sinds de Covid-19-pandemie extra bewust van zijn. Slimme sensoren kunnen bijvoorbeeld registreren of mensen hun handen hebben gedesinfecteerd voordat ze een kwetsbare afdeling betreden. Een eenvoudige maatregel met een enorme impact op de verspreiding van ziekteverwekkers.
In elk geval ligt de toekomst van slimme technologie in de zorg in integratie en personalisatie. Systemen worden almaar meer met elkaar verbonden, zodat je gegevens uit verschillende bronnen combineert tot een volledig beeld van de gezondheidstoestand van een bewoner of patiënt. Slimme technologie zal de zorg niet vervangen, maar wel ondersteunen. Uiteindelijk draait het om mensen – en met technologische innovatie kan de zorgverlening nog persoonlijker en effectiever gemaakt worden.
Jubileum
