Platform over bouw en ontwikkeling in de zorg in Nederland en België
Naast de behandeling en diagnostiek beïnvloedt ook een goed ontworpen zorgomgeving de kwaliteit van medische zorg. Uit diverse onderzoeken blijken effecten van bijvoorbeeld daglicht, grotere ramen, uitzicht op groen en kunst. Emma Zijlstra onderzoekt hoe wetenschappelijk aantoonbaar die effecten zijn.
“Positief aan het toenemend gebruik van de term healing environment (helende omgeving) is dat de rol van de omgeving op het welbevinden van mensen alsmaar meer aandacht krijgt. Op veel plekken is men zich daarvan nog niet bewust. Dat is een gemiste kans. Maar zeggen dat een omgeving of gebouw een helende omgeving is, is helaas vaak een niet-onderbouwde uitspraak. Het wekt de illusie dat we een totaalconcept volledig begrijpen en al deze kennis toepassen. Je kunt echter pas daadwerkelijk spreken over een helende omgeving wanneer hiervoor bewijs is geleverd. Evidence-based design is het theoretische concept achter een healing environment.”
“Het is belangrijk dat er grotere studies komen met goede onderzoeksmethoden om daadwerkelijke oorzakelijke verbanden vast te stellen”, aldus Zijlstra. “In verschillende contexten, want wat bij postoperatieve patiënten effectief is, kan voor oncologiepatiënten anders werken. Denk aan eenpersoonskamers versus meerpersoonskamers. En wat in de Verenigde Staten werkt, kan in Nederland anders uitpakken.” Een patiënt ervaart niet slechts één aspect, maar een totaalpakket: toegangstijd, parkeren, wegvinden, gastvrijheidsdiensten, wachtkamer, medische zorg, …. Daarom ontwikkelen we een praktisch instrument waarmee ziekenhuizen eenvoudig en structureel de hele patiëntbeleving kunnen meten en op basis daarvan een verbeterplan kunnen opstellen en nametingen verrichten.”
Er is steeds meer bewijs dat er positieve associaties zijn tussen de ervaringen van patiënten en de veiligheid, klinische effectiviteit en technische kwaliteit van medische zorg. Zowel zelf-gerapporteerd als via objectieve metingen. “Zelf onderzochten we de hele poliklinische reis vanuit het perspectief van patiënten, met aandacht voor zowel facilitaire, ruimtelijke als zorgaspecten. We deden ook onderzoek bij (oud-)klinische patiënten. Daarbij bekeken we het totaalconcept, omdat ziekenhuizen bij verbouwing/vernieuwing meestal voor de praktische vraag staan om een hele kamer of afdeling te herontwerpen.”
“We keken naar het effect van de laatste wetenschappelijke inzichten en naar dat van eeuwenoude ontwerpprincipes”, aldus Zijlstra. “Het verraste ons dat zowel de Feng Shui- als evidence-based designkamer de spanning konden verminderen. Rondom Feng Shui bestaat er best veel scepsis. De evidence-based designkamer bood wel de grootste spanningsreductie. Ontspanning is ontzettend belangrijk voor het herstel. Er zijn studies die aantonen dat wonden sneller genezen wanneer mensen ontspannen zijn.”
“Vanuit eerdere literatuur verwachtten wij dat natuur een positieve invloed kon hebben op mensen. Wij waren nieuwsgierig of dat ook voor natuurbeelden zou gelden. We vergeleken twee groepen patiënten, één groep die geen natuurbeelden in de CT-scanruimte zag en één groep patiënten die dit wel kon. De patiënten rapporteerden zelf minder spanning wanneer er een heuvellandschap met wolken werd geprojecteerd op de wand en ring van de CT-scanner. Bovendien hadden ze een significant lagere hartslag en bloeddruk. Voor cardiologische scans is dit een essentieel gegeven, omdat ze bij een lagere hartslag geen bètablokkers nodig hebben.”
“We kunnen nu niet zeggen hoe een ziekenhuis er over vijftien jaar uit moet zien. Ziekenhuizen kunnen nu wel structureel leren van de huidige situatie, omdat gebouw, zorg en technieken niet statisch zijn maar continu veranderen. Hierop willen we meer onderzoek uitvoeren. Het is al gebleken dat een aangename plek bij patiënten de fysiologische en psychologische spanning kan verminderen. Hen keuzes bieden is noodzakelijk, een eenvormige oplossing is niet altijd voor iedereen geschikt. Uiteraard zijn het vermijden van geluids- en lichthinder en het geven van voldoende privacy net zo belangrijk.”
Emma Zijlstra
Bachelor facility management, Hanzehogeschool, Groningen
Master business administration, Rijksuniversiteit Groningen
PhD medische wetenschappen, Rijksuniversiteit & UMC Groningen
Promovendus, Hanzehogeschool, Rijksuniversiteit & UMC Groningen, 2013-2021
Onderzoeker evidence-based design, Hanzehogeschool Groningen, 2021-
Jubileum
