Platform over bouw en ontwikkeling in de zorg in Nederland en België
Momenteel is hergebruik van medische materialen niet zomaar mogelijk. Zo houden productontwikkelaars zelden rekening met een tweede leven of sterilisatie. “Gezien de aard van het gebruik zal single-use in medische omgevingen nog lang blijven bestaan, maar hoogwaardig hergebruik van materialen behoort zeker tot de mogelijkheden”, zegt Steve Sel, coördinator van het in 2025 uitgevoerde project Select4Care.
“Select4Care wilde het bestaande patroon doorbreken, door in te zetten op selectieve inzameling, sortering, ontmanteling en hoogwaardige recyclage”, vertelt Sel. “De focus lag op de processen die hiervoor nodig zijn. Daarom betrokken we, naast ziekenhuizen, afval- en recyclagebedrijven en de sociale economie ook fabrikanten. VIL en Denuo, de Belgische federatie van de afval- en recyclagesector, coördineerden het project. Als Vlaams innovatieplatform voor de logistieke sector helpt het Vlaamse bedrijven innovatieve logistieke projecten te realiseren en zo hun competitiviteit te verhogen.”
De voetafdruk van de gezondheidszorg wordt geschat op circa 5% van de totale broeikasgasuitstoot in de Europese Unie. “In Vlaanderen gaat het om zo’n 130 tot 300 kg afval per bed per jaar. Als gevolg van de vergrijzing neemt het gebruik van medisch wegwerpmateriaal verder toe. Ook de inzet van meer gespecialiseerde hulpmiddelen om patiënten doeltreffender te behandelen, leidt tot meer afval. Heel wat ziekenhuizen experimenteren ondertussen met hergebruik en recyclage van materialen, maar de hoeveelheid is nog te beperkt om te kunnen spreken over een brede circulaire aanpak. Toch tonen al die initiatieven wel aan dat het kan en dat er draagvlak voor bestaat.”
Binnen Select4Care vonden twee pilotprojecten plaats. “Die moesten duidelijk maken of de vooropgestelde manier van werken praktisch haalbaar is”, aldus Sel. “De opgedane ervaringen zouden meteen ook kunnen dienen als basis voor een toekomstig model. Daarbij is er abstractie gemaakt van het kostenoverzicht – ziekenhuizen zijn bereid om de nieuwe manier van werken te implementeren als die minstens kostenneutraal is. De stap van proof of concept naar een economisch haalbaar model behoort tot de vervolgstappen.”
Bijna 30% van de totale hoeveelheid ziekenhuisafval zou afkomstig zijn van operatiekamers. “Het Vlaamse pilotproject vond plaats in het operatiekwartier van Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) in Antwerpen. Parallel daaraan startte in Nederland Maasstad Ziekenhuis Rotterdam een gelijkaardige test. Beide projecten duurden ongeveer twee weken, het minimum om representatieve stalen van de verschillende materialen te verkrijgen.”
“De materialen werden verzameld in afsluitbare inzamelbakken en gedecontamineerd in een wasinstallatie van het Nederlandse Greencycl. De focus van de inzameling lag op kunststoffen en metalen materialen, instrumenten en apparaten. Zaken waarvoor al aparte afvalstromen bestaan, zoals blauwe sterilisatiedoeken en PMD, bleven buiten de scope. Ook te volumineuze producten, zoals grote transparante folies, lieten we buiten beschouwing. Toch moeten we deze stroom verder bekijken, aangezien dit eveneens hoogwaardige recyclage kan opleveren. Batterijen en materialen met vloeibaar bloed weerden we, wegens de eraan verbonden risico’s.”
Greencycl vond in de bakken talrijke soorten kunststoffen, zowel gecontamineerd als niet-gecontamineerd. “Wat het chirurgisch instrumentarium betreft, trof Greencycl in de bakken van ZAS veel staplers en trocars aan, chirurgische nietmachines om weefsel te hechten en instrumenten om via kleine incisies toegang te krijgen tot lichaamsdelen. Maasstad Ziekenhuis zamelde ook vroeger al staplers in. Greencycl vond in de Rotterdamse bakken ook staplers en sealers afkomstig van de Da Vinci robot. Dit is nog geen bestaande afvalstroom, maar biedt wel veel potentieel om ermee aan de slag te gaan.”
“Op basis van de pilotprojecten en onze workshops kunnen we al enkele beleidsaanbevelingen formuleren”, besluit Sel. “Zo pleiten we voor de structurele integratie van ecodesign-criteria in overheidsopdrachten en voor de ontwikkeling van referentie-richtlijnen voor private ziekenhuizen die een meer duurzame productkeuze willen. We streven ook naar de invoering van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid om alle fabrikanten ertoe te bewegen rekening te houden met recyclage en de end-of-life-verwerking van hun producten. Een louter beleidsmatig kader volstaat niet.”
Steve Sel
Master toepaste economische wetenschappen (Universiteit Antwerpen)
Adviseur (2006-2009), Buck Consultants International
Expert (2009-2010), projectleider (2012-2018) en manager regionaal team (2023-), VIL
Jubileum
